Henri Nouwen

Eindelijk thuis

Rembrandt heeft een indrukwekkend schilderij gemaakt over de gelijkenis van ‘de verloren zoon’ (Lucas 15 : 11 vv): ‘De terugkeer van de verloren zoon’.  In 1983 stond Henri Nouwen voor het eerst oog in oog met een reproductie van dit schilderij van Rembrandt.  Waarschijnlijk heeft hij toen nog niet beseft dat deze confrontatie het begin zou zijn van een geestelijke zoektocht en de aanleiding zou vormen tot het schrijven van een even indrukwekkend boek: ‘Eindelijk thuis, gedachten bij Rembrandts ‘De terugkeer van de verloren zoon’.

Henri Nouwen was een Nederlands katholiek priester. Hij studeerde psychologie en theologie, was o.a. docent en hoogleraar in de pastoraaltheologie en vanaf 1986 pastor van een gemeenschap voor verstandelijk gehandicapten. In 1996 is hij overleden.

Het boek 'Eindelijk thuis' van Henri Nouwen heeft een sterk meditatief karakter. Het is geschreven in een prachtige schrijfstijl, ten dele waarschijnlijk ook te danken aan het werk van de vertaler. Het boek komt gevoelsmatig over als een soort kroon op Nouwens' leven en werk, in die zin dat Nouwen op intieme en ontroerende wijze inzicht geeft in het geestelijke groeiproces dat hij doorgemaakt heeft. Nouwen heeft het blijkbaar aangedurfd om zich heel kwetsbaar op te stellen door het verwoorden van zijn ervaringen in zijn leven en hierdoor heeft dit boek tevens autobiografische trekken.

 

De lezer wordt vanaf de eerste pagina door Nouwen meegenomen op reis. In feite is er sprake van een verstrengeling van meerdere 'reizen' op verschillende niveaus en tijdens verschillende perioden van de geschiedenis, namelijk een ontdekkingstocht van Rembrandts' leven en van zijn schilderij 'De terugkeer van de verloren zoon' (17e eeuw), van de gelijkenis van de Verloren Zoon en de geestelijke reis van Nouwen op zoek naar de zin van het leven (20e eeuw). Elke keer is het weer verrassend te merken hoe dicht de psychologie en theologie elkaar naderen. Het pastorale aspect van Nouwens' professie wordt op deze manier duidelijk zichtbaar. Bovendien krijgt de lezer een lesje kunstgeschiedenis voorgeschoteld, in die zin dat de personages op Rembrandts' schilderij-in-kwestie vrij uitgebreid wordt besproken.

Nouwen identificeert zichzelf achtereenvolgens met de verschillende personages van het schilderij. Hij beschrijft hoe hij zichzelf herkent in de jongste, verloren zoon en trekt tevens de lijn door naar Jezus als de ware Verloren Zoon van God. Vervolgens identificeert hij zich met de oudste. thuisgebleven zoon, om opnieuw te eindigen bij Jezus als de ware Oudste Zoon van God. Tot slot komt hij uit bij de vader, waarbij verwezen wordt naar God de Vader, die Zijn kinderen uitnodigt om, in de diepste zin van het woord, thuis te komen en deel te hebben aan Zijn vreugde. 

Nouwen komt bij het naderen van het einde van zijn geestelijke zoektocht tot een bijzondere conclusie, die voor hemzelf persoonlijk ook als een verrassing komt: om zijn geestelijke reis te voltooien, zal hij niets anders moeten doen dan de vader te worden, in tegenstelling tot het zoonschap te gebruiken om jezelf op een afstand te houden. Nouwen schetst hierbij 3 wegen (de weg van het verdriet, de weg van de vergeving en de weg van de edelmoedigheid) om uiteindelijk een vader te worden die kan zegenen en vergeven.

Het boek wordt besloten met een epiloog, waarin Nouwen uiteenzet, hoe hij het vaderschap in zijn dagelijkse leven vormgeeft, hoe hij 'leeft vanuit het schilderij'... 

Thuiskomen

Meer dan drie jaar voor hij Eindelijk thuis schreef, zijn klassieke, meest succesvolle boek, maakte Henri Nouwen een persoonlijke crisis door. Tijdens zijn herstel trok hij naar St. Petersburg om Rembrandts beroemde schilderij over de verloren zoon voor vele dagen en uren te gaan bekijken. Dit ontroerende en inspirerende boek is gegroeid uit nooit eerder gepubliceerde notities over een workshop die Nouwen heeft gegeven over zijn ontmoeting met dit schilderij. Nouwen toont dat het mogelijk is om door oefeningen, zoals bijvoorbeeld het 'spiritueel luisteren', in contact te komen met de unieke, onvoorwaardelijke liefde van God.